Art of the learning

Cuốn sách Art of the Learning nói về Josh Waitzkin, một kì thủ cờ vua kiêm luôn nhà vô địch đai đen Thái Cực Quyền, mô tả cách ông học tiếp thu kiến thức thuộc các lĩnh vực khác nhau một cách đặc biệt

Có hai dạng kiến thức mà ta thường tiếp xúc khi học, đó là Declarative và Procedural knowledge.

Declarative knowledge hiểu nhanh là kiến thức kiểu lý thuyết, ví dụ một thanh niên chém gió như rồng về coding nào là phải follow SOLID principle, Design Pattern, Clean Code Architect blo bla… Hát hay như khướu nhưng khi vào thực tế dự án thì lớ ngớ. Những người ở mức Declarative knowledge thường mạnh ở khoản làm sale, vì có khả năng communication diễn thuyết tốt, thuyết phục khách hàng. Cũng giống như nếu lên Google xem công thức nấu ăn, làm theo mà ngon ngay thì ông nào cũng thành master chef hết

Procedural knowledge là kiến thức về phần “how” - tức là kỹ năng thực sự thực hành những gì ta được học, đó là kinh nghiệm thực chiến. Mộ thanh niên có thể dành 3 4 tháng để pass 1 cert AWS Prof (Declarative knowledge) nhưng để trở thành AWS Expert thực sự thì phải mất 5 - 10 năm chinh chiến dự án (Procedural knowledge) trải qua đủ mọi thất bại mới tích lũy đủ kinh nghiệm

Ở Việt Nam, kiến thực học tập nặng về mảng Declarative knowledge , nhưng cách tiếp cận của Josh Waitzkin là đi theo hướng Procedural knowledge và Investment in loss. Cách tiếp cận kiến thức của Josh đã truyền cảm hứng khá nhiều cho tôi trong việc học tập

Thời học sinh và sinh viên, tư chất của tôi cũng bình thường, tôi học không phải dốt nhưng cũng chẳng phải giỏi, và khả năng tiếp cận theo Declarative knowledge chỉ ở mức vừa vừa. Không sao có thể học luyện để có thể đi thi điểm cao, nên kết quả học tập bao nhiêu năm cũng nhàng nhàng, đi thi điểm không thấp nhưng cũng chẳng cao.

Vào những năm 2010, 2011, JAV bắt đầu phổ biến ở VN, thấy diễn viên JAV rất giỏi khoản đàn ca sáo nhị nên có 1 đợt tôi định học món thổi sáo. Cụ bán sáo là một nghệ sĩ sáo trúc đã xem chỉ tay và nói rằng

Chú có 10 hoa tay thì nên luyện những món gì sử dụng đôi tay chứ ko nên dùng mồm.

Câu nói vui vui nhưng giúp tôi lại ngộ ra được chân lý, người như mình chỉ có thể tiếp cận theo hướng Procedural knowledge, đó là chỉ kiên trì làm 1 việc gì đó liên tục từ 5-10 năm! theo quy tắc 10K giờ thì sẽ thành thạo hết. Dùng sự kiên trì để bù cho các tư chất bình thường của mình, gọi là cần cù bù siêng năng

Investment in loss

Tư duy đầu tiên của tôi khi bắt đầu tiếp cận Procedural knowledge là Investment in loss đó là chấp nhận sự thất bại ở giai đoạn đầu. Ngay cả việc làm dự án cũng vậy mặc dù PM nào cũng rành lý thuyết làu làu nào là Scrum, Agile, Planning etc... nhưng khi vào làm dự án thật vẫn cả tỉ issue, phải điều chỉnh dần dần qua những sai lầm mới hoàn thiện, theo kiểu sợi dây kinh nghiệm rút mãi ko hết

Điều này thể hiện khi tôi bắt đầu học nấu ăn, chơi đàn và vẽ tranh và nấu ăn, làm vườn

5 năm đầu mới đi làm, tôi bị khuyết điểm là “làm ẩu”, mọi task đều giải quyết khá là nhanh nhưng kết quả là team lead phải đi làm lại, bị chửi rủa sả quá nhiều nên dần dần thay đổi, đổi nhiều quá nên từ bệnh làm ẩu biến thành bệnh OCD. Nghề nào làm cũng bỏ time bỏ tiền ra làm full set, chi tiết đến từng tí một

Hội họa

Vẽ tranh có nhiều trường phái như vẽ chì, sơn dầu, vẽ bút mầu, vẽ bút bi. Mất 3 tháng đầu ngồi tra Google, Facebook tìm hiểu về các dụng cụ vẽ, lượn lờ mấy cửa hàng họa cụ chọn đồ mua đồ về thử, mấy em bán hàng nhẵn mặt

Hội họa tập trung nhiều vào Procedural knowledge, phải thực hành nhiều từ thấp lên cao, ban đầu chỉ tập kĩ năng gọt bút chì, cách cầm bút, tập vẽ các đường nét, đánh bóng. Sau đó vẽ vật thể đơn giản như khối hộp hình cầu, rồi bình hoa bát sứ, đến cây cối hoa lá cành, rồi cuối cùng là vẽ chân dung

Riêng step 1, phải mất 1 năm chỉ để luyện mấy kĩ năng đánh bóng , vẽ bình hoa bát sứ (Mỗi ngày độ 1 tiếng cứ lặp đi lặp lại như vậy thật kiên trì) hỏng hàng tá giấy, vứt sọt rác cả đống bút mới thành công. Căn bản chỉ vẽ đam mê không phải nghề chính nên thời gian mới kéo dài như vậy

Piano

Piano là nhạc cụ quý tộc vì giá đàn đắt vcd, mấy con đàn cơ toàn vài chục đến vài trăm củ, về sau có dòng đàn điện và đàn cũ giá rẻ nên mới tôi mới có cơ hội tiếp cận món này. Piano là thể hiện rõ nhất của Procedural knowledge, vì lý thuyết không có quá nhiều, chủ yếu là đọc bản nhạc, các nốt đen trắng, thăng, phách nhịch 2/4/ 3/4, móc đơn móc kép. Quan trọng nhất là khoản thực hành, bắt đầu từ việc nhớ vị trí các nốt trên phím đàn, đọc bản nhạc, chơi 1 tay, 2 tay từ mấy bản nhạc cho trẻ con như Jingle Bell hay Đường và Chân là đôi bạn thân.

Thử thách lớn nhất là việc chơi được 2 tay, xem truyện anh hùng xạ điêu, nhân vật Chu Bá Thông có chiêu song thủ hỗ bác, 2 tay ra 2 quyền khác hẳn nhau. Thì món piano 2 tay này cũng tương tự, nếu bạn dùng não để điều khiển 2 tay thì impossible vì cơ thể ko cho phép làm điều đó, mà biến nó thành phản xạ bằng Procedural knowledge, thực hành liên tục đến lúc nhuần nhuyễn, cứ đặt tay là tự lướt trên phím đàn. Một bản nhạc phải chơi đến cả nghìn lần để thuần thục

Nấu ăn

Do mắc bệnh OCD, nên tôi ăn uống rất cầu kì, món ăn thiếu vị nọ vị kia là ko ăn được, gọi là khảnh ăn, thuê mấy đời osin không em nào vừa miệng, mà lại sống cô đơn ko nơi nương tựa nên ước mơ có 1 em nấu cho bữa cơm mỗi khi đi làm về là một thứ xa vời, nên tốt nhất là muốn ăn thì phải lăn vào bếp. Mà đã vào bếp là phải full giáp, từ bộ dao (Dao thái, dao chặt, dao tỉa hoa quả), kéo (Kéo cắt gà, kẹp càng cua) đến các thể loại như Vá, vợt, máy xay thịt, sinh tốt, lò nướng, nồi chiên không dầu cũng phải full bộ. Đặc biệt bộ dàn BBQ cũng phải chơi đồ chuyên nghiệp từ kẹp vỉ nướng, xiên que, nướng cá, kẹp gắp, mồi than, mọi thứ phải đủ hết, viết thành list excel để order

Như đã nói ở trên, cứ theo công thức Google mà nấu ngon thì ông nào cũng thành master chef hết, thật ra những lần đầu tiên nói là làm theo đúng công thức nhưng nấu lên không khác gì cám lợn, hoặc là cắn răng nuốt hoặc phải đổ. Nhưng cứ mỗi lần ngộ ra 1 tí rồi điều chỉnh, từ việc cho gia vị tỉ lệ bao nhiêu, kĩ thuật đảo như thế nào, gia giảm nhiệt độ, rồi dần dần ngon dần rồi thành bá đạo

Làm vườn

Do chuyển nhà mới nhiều đất, nên tôi có nghiên cứu món làm vườn (Trồng rau trồng hoa), món này dễ gây nghiện, cứ sáng dậy là lại ra thăm vườn rồi bị cuốn vào luôn việc chăm rau , tưới cây làm đất nhổ cỏ.

Món này là thể hiện rõ rất của Investment of loss, learn from failed. Đầu tiên là lên mạng tìm hiểu về dụng cụ làm vườn, từ cuốc xẻng bồ cào, xe cút kít, máy cắt cỏ…bỏ mớ tiền ra sắm full giáp. Sau đó tìm hiểu về các loại hoa, loại rau kĩ thuật gieo trồng, làm đất. Lí thuyết thì cả mớ nhưng thực hành thì khác hẳn.

Hạt giống không ngâm ủ, gieo ko mọc được

Cuốc đất làm luống theo guideline, cuốc xong xấu vãi cứt, lại phải làm theo cách khác

Hạt gieo giày quá, cây mọc không được

Rau lên thì sâu bệnh cắn thủng lỗ chỗ

Đủ thứ abc xyz nói thì dễ nhưng làm thật mới thấy cả tỉ vấn đề vừa làm vừa chỉnh , có lúc phải đập đi xây lại, qua xxx lần failed mới thành công được

Côn thuật

Rèn luyện chủ yếu để tự vệ và sức khỏe, có côn nhị khúc và tam khúc, tuy nhiên món này mới vào nghề và đang mấy phát tự đập vào người nên chưa dám chém gió, đợi thành tài kể sau

Home Theater và Nghiện setup

Món này thì không hẳn là kiểu học mà là một dạng thú vui giải trí thì hơn

Nhưng thú vui gì cũng phải học và có kiến thức và phải có tiền. Bỏ thời gian nghiên cứu về phim ảnh, các thể loại phim, hệ thống âm thanh Dolby Surround, 5.1, 7.1.* Tìm hiểu về diễn viên tiểu sử, code JAV … tất cả đều phải bỏ công sức

Ngoài ra còn mấy món như Lịch Sử, Văn học, thơ phú thì cái này nó thiên về tư duy của bán cầu não phải, cái này ko hẳn là nghệ thuật học tập mà có phần nghiêng về tư chất con người nhiều hơn

Tóm lại, tiềm năng bộ não con người để tiếp cận kiến thức là vô tận, hiện tại con người mới chỉ sử dụng được độ 4-5% bộ não. Ở Việt Nam với môi trường giáo dục như hiện tại chủ yếu phát triển bán cầu não trái tư duy knowledge và Declarative knowledge khiến bị limit nhiều